مراتب ذكر براى ذكر مراتب و مراحلى گفته‌اند و براى هر مرتبهء از ذكر خصوصياتى وصف كرده‌اند . مرتبهء اوّل : ذكر عام است و آن ذكرى است كه فائدهء آن دور ساختن غفلت است و همين كه سالك غفلت را از خود دور سازد ولو به زبان ساكت باشد ، ذاكر است . مرتبهء دوّم : ذكر خاص است كه ذاكر در اين مقام حجاب عقل و تميز را دريده و با تمام قلب متوجه خداست . مرتبهء سوّم : ذكر اخص است كه مرحلهء فناى ذاكر است كه ذاكر از خود فانى و به دوست باقى است . البته يك دفعه نمىتوان وارد ذكر اخص شد ، بلكه بايد از ذكر عام شروع كرد تا به توفيق الهى به مرتبهء ذكر اخص رسيد و بايد دانست كه ذكر گفتن ذاكر عين توفيق الهى و عين جواب حق به ذاكر است و در حقيقت هر بار اللّه گفتن ذاكر عين لبيك مذكور است . مولوى در اين زمينه چه زيبا بيان مىكند : آن يكى اللّه مىگفتى شبى * تا كه شيرين گردد از ذكرش لبى گفت شيطانش خموش اى سخت رو * چند گويى آخر اى بسيار گو اين همه اللّه گفتى از عتو * خود يكى اللّه را لبيك كو مىنيايد يك جواب از پيش تخت * چند اللّه مىزنى با روى سخت او شكسته دل شد و بنهاد سر * ديد در خواب او خضر را در حضر گفت هين از ذكر چون وامانده‌اى * چون پشيمانى از آن كش خوانده‌اى گفت لبيكم نمىآيد جواب * زان همىترسم كه باشم رد باب